Portal Pemetaan Budaya JKKN

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

6

MELEGAKAN SAKIT GIGI

Perubatan Tradisional

Sakit gigi merupakan salah satu masalah kesihatan mulut yang paling biasa dihadapi oleh masyarakat tanpa mengira peringkat umur. Kesakitan ini boleh berpunca daripada pelbagai faktor seperti kerosakan gigi (karies), jangkitan pada gusi, gigi retak, atau masalah saraf gigi. Rasa sakit yang dialami sering kali mengganggu aktiviti harian, malah boleh menjejaskan selera makan dan kualiti tidur seseorang. Dalam konteks perubatan moden, rawatan sakit gigi lazimnya dilakukan melalui pemeriksaan doktor gigi di klinik atau hospital. Antara bentuk rawatan yang disediakan termasuklah tampalan gigi untuk menutup kerosakan akibat karies, rawatan saluran akar bagi masalah saraf gigi yang terjejas, serta pencabutan gigi sekiranya kerosakan terlalu serius. Selain itu, ubat penahan sakit, antibiotik, atau ubat kumur antiseptik juga digunakan bagi meredakan kesakitan dan mengawal jangkitan. Pendekatan moden ini dilihat lebih efektif untuk memberikan penyelesaian jangka panjang kerana ia bukan sahaja meredakan kesakitan, tetapi juga merawat punca utama penyakit gigi dan gusi. Namun, sebelum wujudnya kemudahan perubatan moden, masyarakat Melayu tradisional telah lama mengamalkan pelbagai kaedah semula jadi untuk meredakan sakit gigi secara sementara. Petua-petua ini muncul kerana pada zaman dahulu, masyarakat tidak mempunyai akses yang mudah kepada klinik atau doktor gigi, terutamanya di kawasan pedalaman. Oleh itu, mereka bergantung kepada sumber alam sekitar seperti herba, rempah ratus, dan bahan dapur yang dipercayai mempunyai sifat anti-radang, antibakteria, dan analgesik. Antara rawatan tradisional yang sering diamalkan termasuklah penggunaan cengkih (Syzygium aromaticum), Ia mengandungi bahan aktif yang dikenali sebagai eugenol, iaitu sejenis sebatian yang mempunyai sifat analgesik (penahan sakit) dan antibakteria. Cara penggunaannya boleh dilakukan dengan dua kaedah: pertama, dengan meletakkan sebiji cengkih terus pada gigi yang sakit untuk memberi rasa kebas semula jadi; kedua, menggunakan minyak cengkih yang dititiskan pada kapas dan disapu pada kawasan gigi atau gusi yang bermasalah. Kaedah ini berkesan untuk mengurangkan kesakitan sementara dan mengawal jangkitan kuman. Selain itu, penggunaan bawang putih juga dikenali sebagai antibiotik semula jadi kerana kandungan allicin yang bersifat antibakteria, antifungal, dan anti-radang. Dalam rawatan sakit gigi, bawang putih biasanya ditumbuk hingga lumat sebelum diletakkan pada gigi yang sakit atau digigit perlahan-lahan untuk melepaskan jusnya. Selain membantu mengurangkan kesakitan, ia juga dipercayai dapat mencegah penyebaran jangkitan pada gusi dan gigi. Walaupun rasanya agak kuat dan pedas, keberkesanannya telah diakui dalam banyak amalan perubatan tradisional. Sementara itu, sesetengah orang turut menggunakan aloe vera. Walaupun aloe vera lebih dikenali sebagai tanaman penyembuh luka dan penjaga kulit, namun gelnya juga bermanfaat untuk kesihatan mulut. Ia mempunyai sifat anti-radang, antibakteria, serta memberikan rasa sejuk yang menenangkan. Gel aloe vera boleh disapu terus pada gusi atau kawasan gigi yang sakit untuk mengurangkan bengkak dan kesakitan. Selain itu, aloe vera turut membantu mempercepat proses penyembuhan luka kecil di dalam mulut. Tidak kurang daripada itu, salah satu petua melegakan sakit gigi yang popular adalah menggunakan daun sirih. Ia telah lama digunakan dalam budaya Melayu untuk menjaga kesihatan mulut. Ia mengandungi sebatian antiseptik semula jadi yang mampu menghalang pertumbuhan bakteria. Terdapat dua cara utama penggunaannya: air rebusan daun sirih boleh dijadikan larutan kumur untuk menyegarkan mulut dan melegakan sakit gigi, manakala daun sirih segar pula boleh dikunyah secara langsung bagi mendapatkan khasiatnya. Amalan ini bukan sahaja melegakan sakit gigi, tetapi juga membantu mengekalkan kebersihan mulut dan mencegah bau yang tidak menyenangkan. Akhir sekali adalah dengan rawatan asas yang paling mudah iaitu menggunakan arutan air garam sebagai salah satu kaedah yang paling mudah dan berkesan untuk meredakan sakit gigi. Garam mempunyai sifat antiseptik yang membantu membunuh bakteria, mengurangkan keradangan, serta mengeluarkan sisa makanan yang terperangkap di celah gigi. Cara penyediaannya sangat mudah: larutkan satu sudu kecil garam dalam segelas air suam, kemudian gunakan untuk berkumur selama 20–30 saat. Amalan ini boleh diulang beberapa kali sehari untuk mendapatkan kelegaan dan mengekalkan kebersihan mulut. Amalan ini membuktikan bahawa masyarakat Melayu terdahulu memiliki kreativiti dan kearifan tempatan dalam menguruskan masalah kesihatan berasaskan pengetahuan tradisional. Bahan seperti cengkih, kunyit, halia, bawang putih, dan daun sirih bukan sahaja digunakan dalam masakan, tetapi juga dijadikan penawar semula jadi untuk meredakan sakit gigi. Walaupun rawatan ini hanya memberi kelegaan sementara, ia telah menjadi sebahagian daripada warisan perubatan tradisional yang masih diamalkan hingga kini sebagai ikhtiar sebelum mendapatkan rawatan moden. ...

6
-
134

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

5

KITAB TIB

Perubatan Tradisional

Kitab Tib merupakan salah satu manuskrip perubatan Melayu tradisional yang muncul pada abad ke-19 dan dianggap sebagai warisan penting dalam bidang perubatan tradisi Nusantara. Nama “Tib” itu sendiri dipinjam daripada istilah Arab al-tibb yang bermaksud ubat, tabib atau ilmu perubatan. Penamaannya mempunyai kaitan dengan karya perubatan Arab yang masyhur iaitu “Qānūn fī al-Tibb” karangan Ibnu Sina, yang sangat berpengaruh dalam sejarah perubatan Islam. Namun, Kitab Tib dalam konteks Melayu tidak mempunyai pengarang khusus. Ia kebanyakannya merupakan naskhah salinan yang ditulis semula oleh masyarakat terdahulu untuk tujuan penyebaran ilmu, lalu dimanfaatkan oleh seluruh lapisan masyarakat sebagai panduan rawatan dan penjagaan kesihatan. Isi kandungan Kitab Tib memperlihatkan kepelbagaian ilmu yang mencerminkan cara hidup, pengalaman, dan pemikiran orang Melayu zaman dahulu. Antara aspek utama yang dibincangkan ialah rawatan penyakit menggunakan bahan-bahan semula jadi seperti akar kayu, herba, rempah-ratus dan tumbuhan tempatan. Penyakit-penyakit biasa seperti demam, batuk, senggugut, lelah, kudis, kayap dan cacar dirawat dengan ramuan tumbuhan, manakala penyakit rohani atau gangguan makhluk halus seperti rasukan hantu, syaitan dan jin pula ditangani dengan jampi serapah, doa serta azimat. Kandungan manuskrip ini juga tidak terhad kepada perubatan semata-mata, tetapi merangkumi perbincangan tentang pemulihan tenaga batin, ilmu pengasih, penyeri wajah, hingga kepada azimat yang kononnya memberi keyakinan ketika berhadapan dengan raja atau pembesar. Keunikan inilah yang menjadikan Kitab Tib bukan sekadar teks perubatan, tetapi juga khazanah budaya yang menyingkap cara orang Melayu memandang tubuh, kesihatan, alam, dan kuasa ghaib. Dari sudut sejarah, pengetahuan dalam Kitab Tib telah menarik perhatian bangsa asing, khususnya pada zaman kolonial. The Pharmaceutical Society of Great Britain pernah menyimpan sebuah terjemahan berjudul The Medical Book of Malayan Medicine pada tahun 1886. Buku tersebut mengandungi preskripsi perubatan Melayu, termasuklah ubat bagi melegakan penyakit asma dan bronkitis yang kemudiannya turut digunakan di Barat sekitar tahun 1915. Hal ini menunjukkan bahawa ilmu perubatan Melayu tidak terhad kepada ruang lingkup tempatan, bahkan mempunyai nilai praktikal yang diiktiraf masyarakat luar. Generasi kini mungkin kurang menyedari bahawa pengetahuan tersebut telah lama dihimpunkan dalam Kitab Tib yang kini diiktiraf sebagai Seni Warisan Negara di bawah kategori “Warisan Bahasa dan Persuratan”. Menurut rekod Perpustakaan Negara Malaysia, terdapat sekurang-kurangnya 40 koleksi manuskrip Kitab Tib di Malaysia, manakala lebih 80 manuskrip lagi direkodkan di seluruh dunia. Salah satu variasi penting ialah Kitab Tib Betawi, manuskrip perubatan tradisional masyarakat Melayu-Betawi yang terdiri daripada 504 halaman bertulisan tangan. Manuskrip ini unik kerana tidak mempunyai pembahagian bab, tanda baca yang lengkap, atau struktur sistematik. Ia ditulis dalam tulisan khat Arab seperti Nasakh, Thuluth, dan Ta‘liq, dengan penggunaan dialek Melayu Betawi yang banyak dipengaruhi oleh bahasa Arab. Perbendaharaan kata yang digunakan memperlihatkan pengaruh silang budaya, seperti “ayam” dieja sebagai “hayam,” “resdung” ditulis “restung,” dan penggunaan istilah Arab seperti illat untuk merujuk penyakit. Doa, ayat al-Quran, serta hadis sering digunakan sebagai sandaran rawatan, meskipun terdapat banyak kesalahan ejaan dan kekeliruan dalam teks yang memerlukan pentashihan dan tahqiq. Ini menunjukkan bahawa walaupun manuskrip ini berakar daripada tradisi Islam, proses penyalinan yang tidak sempurna menyebabkan berlaku penyimpangan teknikal. Dari sudut pemikiran, penulisan dalam Kitab Tib jelas memperlihatkan pengaruh Islam yang kuat terhadap masyarakat Nusantara. Namun, tidak semua rujukan dalam manuskrip ini berasaskan sumber sahih. Sebagai contoh, terdapat riwayat tentang “Sarhabat,” jin yang dikatakan menjadi punca penyakit angin ahmar, yang tidak ditemui dalam mana-mana himpunan hadis sahih. Periwayatan seperti ini menunjukkan adanya unsur Maudhu’ (rekaan) dalam sesetengah bahagian kitab. Selain itu, penggunaan azimat dan tangkal sebagai medium rawatan turut dicatat, walaupun perkara ini dilarang dalam Islam. Ada juga teks doa yang berunsur Syiah ditemui dalam sebahagian versi Kitab Tib. Hal ini membuktikan bahawa walaupun Kitab Tib mempunyai nilai besar sebagai warisan ilmu, kandungannya bercampur aduk antara ilmu perubatan, kepercayaan tempatan, serta tafsiran agama yang bercampur unsur luar. Keseluruhannya, Kitab Tib menjadi lambang kebijaksanaan dan kearifan masyarakat Melayu terdahulu dalam menguruskan kesihatan dan penyakit. Ia menghimpunkan aspek diagnosis, rawatan fizikal seperti bekam, urut dan khatan, penggunaan herba, doa, serta amalan pantang larang yang dianggap penting dalam pemulihan. Penyakit dikategorikan kepada dua punca utama iaitu semula jadi (faktor cuaca, air, panas, angin) dan ghaib (sihir, jin, hantu). Teknik diagnosis pula melibatkan pemeriksaan fizikal seperti nadi, mata, lidah dan kahak, serta ada juga yang bergantung kepada kaedah spiritual atau menurun sebagaimana terdapat dalam rawatan Main Puteri. Dari segi rawatan, kitab ini mencatatkan ramuan akar kayu, tumbuhan, serta rempah yang dihuraikan secara terperinci termasuk cara pengendalian untuk mendapatkan hasil terbaik. Pantang larang turut diberi penekanan kerana dipercayai memberi kesan langsung kepada keberkesanan rawatan. Dengan segala ciri tersebut, Kitab Tib bukan sahaja sebuah manuskrip perubatan tetapi juga dokumen sosial dan budaya. Ia mencerminkan bagaimana masyarakat Melayu dahulu menggabungkan ilmu perubatan Arab-Islam dengan pengalaman tempatan, kepercayaan tradisional, serta pengaruh kosmologi yang lebih luas. Oleh sebab itulah, ia kini diiktiraf sebagai warisan persuratan yang amat bernilai, namun pada masa yang sama memerlukan usaha akademik yang lebih serius untuk ditahqiq, ditafsir, dan difahami dalam konteks sebenar. ...

5
-
140

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

12

RAWATAN KAYAP

Perubatan Tradisional

Kayap atau nama saintifiknya Herpes Zoster merupakan penyakit kulit yang berpunca daripada pengaktifan semula virus Varicella-Zoster, iaitu virus sama yang menyebabkan cacar air. Virus ini kekal di dalam sistem saraf selepas seseorang pulih daripada cacar air dan boleh kembali aktif apabila sistem imun menjadi lemah akibat faktor usia, tekanan, penyakit kronik atau rawatan tertentu. Dari segi perubatan moden, kayap ditandai oleh kewujudan ruam yang berisi cecair, gatal, pedih, dan sakit pada saraf yang terlibat. Tempoh jangkitan biasanya antara 10 hingga 14 hari sebelum kering, namun dalam kes tertentu boleh berlanjutan sehingga sebulan. Bagi golongan tua, kayap boleh meninggalkan kesan neuralgia pasca herpetik (Post-Herpetic Neuralgia, PHN), iaitu kesakitan saraf yang berpanjangan dan sukar dirawat sepenuhnya. Dalam tradisi Melayu, kayap ditandai dengan beberapa jenis yang berbeza mengikut bentuk ruam dan tahap keseriusannya. Antara jenis yang sering disebut ialah kayap api, kayap tompok, kayap seledar dan kayap harimau. Namun yang paling kerap dirujuk dalam masyarakat ialah kayap ular dan kayap sambung. Kayap ular dianggap lebih berbahaya kerana lazimnya bermula di bahagian belakang badan dan merebak ke dada, malah ada kalanya menyerang bahagian dahi serta mata. Jika tidak dirawat segera, ia boleh menyebabkan radang konjunktivitis dan menjejaskan penglihatan kerana virus menyerang saraf di sekitar mata. Jenis kayap sambung pula dianggap berbahaya jika “bertemu hujung” iaitu ruam bercantum mengelilingi tubuh, yang dipercayai boleh membawa maut. Walaupun begitu, setiap kayap menunjukkan corak ruam yang berbeza , ada yang berbentuk tompokan kecil di kulit, ada juga yang muncul berderet seperti selendang melilit badan. Walau dalam apa bentuk sekalipun, serangan kayap tetap menimbulkan rasa sakit, gatal, demam, sengal badan, hilang selera makan, serta meninggalkan parut selepas sembuh. Dari segi rawatan moden, pesakit kayap lazimnya diberikan ubat antivirus seperti Acyclovir, Valacyclovir atau Famciclovir yang berfungsi mempercepatkan proses penyembuhan jika dimulakan dalam 72 jam pertama jangkitan. Ubat antibakteria atau antikulat kadangkala diperlukan jika terdapat jangkitan sekunder pada kulit, sementara ubat antiradang topikal seperti Potassium Permanganate digunakan untuk mengeringkan gelembung air. Ubat tahan sakit termasuk NSAIDs seperti Paracetamol, Ibuprofen, atau Diclofenac pula membantu mengurangkan rasa sakit dan pedih. Walau bagaimanapun, dalam kes Neuralgia Pasca Herpetik (kayap kronik), rawatan moden sering kurang berkesan untuk melegakan kesakitan jangka panjang sehingga menyebabkan sebahagian pesakit mencari rawatan alternatif bagi menambah keselesaan. Oleh yang demikian, masyarakat Melayu sejak dahulu mengamalkan pelbagai bentuk rawatan tradisional kayap untuk mengurangkan kesakitan dan mencegah kayap daripada merebak. Rawatan ini melibatkan petua-petua penggunaan bahan semula jadi yang mudah diperolehi di rumah dan terapi tubuh. Antara yang terkenal ialah penggunaan daun senduduk, daun keladi candik, daun semambu, daun sirih, dan daun duit-duit. Sesetengah pengamal juga menggunakan bawang putih, kunyit atau baking soda sebagai sapuan luaran untuk mengeringkan ruam dan mengurangkan gatal. Selain bahan dapur dan herba ini, kaedah berbekam turut diamalkan dalam sesetengah masyarakat untuk mengeluarkan “darah kotor” dan dipercayai membantu mempercepatkan penyembuhan. Dengan adanya pelbagai pendekatan ini, jelas bahawa rawatan kayap dalam masyarakat Melayu bukan sekadar berasaskan aspek perubatan fizikal, tetapi juga melibatkan pemahaman budaya dan kepercayaan setempat. Walaupun rawatan moden telah terbukti secara saintifik dalam merawat gejala dan mencegah komplikasi, rawatan tradisional tetap diamalkan sebagai pelengkap kerana sifatnya yang lebih dekat dengan alam semula jadi dan diwarisi turun-temurun sebagai sebahagian daripada identiti perubatan tradisional Melayu.<div> </div> ...

12
-
176

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

13

PARAM – PETUA TRADISI AMALAN BERPANTANG SELEPAS BERSALIN

Perubatan Tradisional

Param ialah sejenis ramuan tradisional berbentuk sapuan yang digunakan oleh wanita selepas bersalin sebagai sebahagian daripada amalan berpantang dalam tradisi Melayu. Lazimnya, param disapu pada seluruh badan kecuali di bahagian payudara dan perut, dan diamalkan secara konsisten dua kali sehari selepas mandi sepanjang tempoh berpantang selama 40 hari. Penggunaan param bukan sahaja berperanan sebagai rawatan pemulihan tubuh, malah turut mencerminkan kesinambungan ilmu tradisional yang diwarisi turun-temurun dalam kalangan masyarakat Melayu, khususnya berkaitan penjagaan kesihatan wanita selepas bersalin. Ramuan param diperbuat daripada campuran bahan semula jadi yang bersifat perubatan dan kosmetik seperti beras, kencur, kunyit hidup, halia, bawang putih, kayu cendana, dan kulit limau purut. Gabungan herba ini dipercayai memberi kehangatan pada tubuh, melancarkan peredaran darah, mengelakkan masalah angin, serta mengekalkan kesegaran kulit. Dari sudut penggunaannya, param biasanya dibancuh dengan air suam sehingga menjadi pes halus sebelum disapu rata ke seluruh badan. Sapuan ini dibiarkan kering seketika agar khasiat ramuan menyerap ke dalam kulit, menjadikan param seakan-akan lulur herba yang menyaluti tubuh dengan lapisan aroma semula jadi. Dari perspektif sejarah, param dikaitkan dengan tradisi perubatan masyarakat terdahulu yang berasaskan penggunaan herba tropika untuk pemulihan selepas bersalin. Pengaruh perubatan Ayurveda dari India dan rawatan tradisional Jawa turut membentuk asas penggunaan param, khususnya konsep keseimbangan unsur panas dan sejuk yang menjadi falsafah kesihatan tradisional. Campuran beras dan rempah ratus dianggap simbol keseimbangan tubuh dan sering digunakan bukan sahaja sebagai penyembuh tetapi juga untuk tujuan kecantikan. Amalan ini berkembang luas dalam budaya berpantang masyarakat di Malaysia, Sumatera, dan Kepulauan Jawa, lalu menjadi sebahagian daripada sistem rawatan tradisional yang menyatukan aspek kesihatan fizikal, kecantikan luaran dan keseimbangan spiritual. Menariknya, param dalam konteks Malaysia mempunyai persamaan dengan amalan bobok parem di Indonesia. Dalam tradisi Jawa, parem merujuk kepada ramuan herba yang digunakan sebagai lulur atau sapuan badan bagi mengatasi masuk angin, mengurangkan bengkak, serta melancarkan peredaran darah. Istilah parem juga pernah dikaitkan dengan perkataan dalam bahasa Perancis lama yang membawa maksud teknik penyembuhan menggunakan ramuan sapuan dan urutan lembut. Dalam budaya pascapersalinan Jawa, bobok parem dianggap rawatan berkesan untuk memulihkan ibu kerana ia membantu melegakan otot, menguatkan pembuluh darah, serta menghangatkan tubuh secara semula jadi. Selain param dan bobok parem, beberapa negara serantau di Asia Tenggara turut mempunyai amalan hampir sama yang menegaskan persamaan akar budaya dalam penjagaan kesihatan wanita selepas bersalin. Di Thailand, terdapat amalan “Sa Kra Sa Mun Prai" iaitu lulur badan berasaskan herba yang dikeringkan, digunakan bagi mengembalikan kesegaran tubuh dan merangsang peredaran darah. Di Myanmar pula, penggunaan herba tradisional dikenali sebagai “Thanaka”, sejenis serbuk kayu yang disapu pada kulit, turut diamalkan selepas bersalin walaupun lebih menekankan aspek kecantikan kulit. Sementara itu, di Kemboja, amalan “Chum Neang Mor” melibatkan sapuan herba kering dan mandian wap tradisional yang dipercayai berfungsi menghangatkan badan serta menyingkirkan toksin. Kesemua persamaan ini memperlihatkan wujudnya jaringan pengetahuan tradisional serumpun yang mengutamakan pemulihan tubuh wanita selepas bersalin dengan cara yang semula jadi, selamat, dan berlandaskan kearifan tempatan. Di Malaysia sendiri, param wujud dalam pelbagai jenis bergantung kepada negeri dan tradisi tempatan. Misalnya, di belah utara, param lebih menekankan penggunaan kunyit hidup dan halia untuk memberi kehangatan serta mengurangkan bengkak pada sendi. Di pantai timur pula, ramuan param sering diperkaya dengan daun pandan, lengkuas, dan serai wangi bagi menghasilkan aroma segar yang menenangkan. Di kawasan selatan pula, penggunaan rempah ratus seperti kayu manis, cengkih, dan kapur sirih lebih menonjol kerana dipengaruhi oleh warisan budaya Minangkabau dan peranakan. Manakala, di kawasan Borneo Malaysia pula, jenis beras dan herba segar menjadi bahan utama amat penting. Kepelbagaian ramuan ini membuktikan bahawa param bukan sekadar satu bentuk rawatan tradisional yang homogen, tetapi sebuah warisan dinamik yang disesuaikan mengikut geografi, sumber herba tempatan, dan identiti budaya setiap komuniti di Malaysia.<div> </div> ...

13
-
149

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

18

UBAT PERIUK

Perubatan Tradisional

Ubat periuk, atau lebih mesra dipanggil “Ubat Piok” dalam dialek sesetengah masyarakat Melayu, merupakan sejenis ubatan tradisional yang diwarisi turun-temurun. Ia terdiri daripada campuran akar-akar kayu, batang, kulit, serta daun herba terpilih yang direbus lama sehingga menghasilkan air rebusan berkhasiat untuk diminum. Amalan ini telah lama sinonim dengan masyarakat Melayu, khususnya dalam kalangan ibu selepas bersalin. Ubat periuk dianggap sebagai “ibu ubat” kerana berfungsi sebagai pembersihan dalaman tubuh serta penjagaan kesihatan menyeluruh. Rasanya pula tidak terlalu pahit, seakan-akan minuman teh tanpa gula, menjadikannya mudah diterima oleh kebanyakan pengguna. Dalam tradisi perubatan Melayu, ubat periuk mempunyai fungsi penting dalam proses berpantang. Ia dipercayai dapat mengembalikan tenaga, melancarkan peredaran darah, mengecutkan rahim, menyembuhkan luka dalaman, menambahkan darah, serta menyegarkan tubuh ibu selepas bersalin (Awang, 2008). Selain itu, ia juga digunakan untuk tujuan kesihatan umum, antaranya merawat masalah keputihan, melegakan sakit urat, membuang angin dalam badan, mengawal tekanan darah, serta melawaskan kencing. Hal ini menunjukkan bahawa ubat periuk bukan sekadar ramuan pasca-bersalin, tetapi juga menjadi sebahagian daripada rejim kesihatan harian masyarakat Melayu. Dari sudut penyediaan, ramuan ubat periuk diperoleh daripada hutan atau kebun kampung. Herba-herba ini akan dijemur di bawah cahaya matahari sehingga kering untuk menghilangkan getah atau kelembapan sebelum diracik halus atau dipotong kecil. Bahan yang telah dikeringkan lebih mudah disimpan pada suhu bilik dalam tempoh yang panjang. Amalan ini membolehkan masyarakat kampung menyimpan stok ubat periuk untuk kegunaan sendiri atau untuk dipasarkan. Dalam konteks moden, ramuan ubat periuk telah dikomersialkan dan dijual dalam bungkusan plastik kedap udara lengkap dengan label cara penggunaan, tarikh luput, serta harga, sejajar dengan tuntutan standard produk kesihatan (Zainal & Rahman, 2017). Selain itu, ubat periuk juga mencerminkan kearifan tempatan masyarakat Melayu yang mengamalkan pendekatan perubatan holistik. Menurut Laderman (1983), amalan perubatan tradisional Melayu bukan sahaja menitikberatkan rawatan fizikal, tetapi turut berkait rapat dengan aspek spiritual, adat, dan pantang larang. Justeru, pengambilan ubat periuk sering digabungkan dengan amalan pantang selepas bersalin, urutan tradisional, serta pemakanan khusus. Hal ini memperlihatkan bagaimana ubat periuk menjadi sebahagian daripada sistem kesihatan tradisional yang berfungsi melengkapkan kehidupan bermasyarakat. Kini, walaupun ubatan moden semakin meluas, ubat periuk masih mempunyai tempat dalam kehidupan masyarakat dan lebih mudah didapati. Ia bukan sahaja berfungsi sebagai penawar penyakit, tetapi juga sebagai identiti budaya Melayu yang kaya dengan pengetahuan herba. Kewujudan produk ubat periuk dalam pasaran kontemporari membuktikan daya tahan perubatan tradisional Melayu dalam menyesuaikan diri dengan arus komersialisasi dan kesedaran masyarakat terhadap perubatan berasaskan herba. ...

18
-
162

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

10

MERAWAT BISUL

Perubatan Tradisional

Bisul merupakan sejenis masalah kulit yang boleh dialami oleh hampir setiap orang pada suatu ketika dalam kehidupan mereka. Ia berbentuk benjolan kecil yang berisi nanah dan muncul pada permukaan kulit akibat jangkitan bakteria yang dikenali sebagai “Staphylococcus Aureus”. Bakteria ini biasanya hidup secara semula jadi pada permukaan kulit dan di dalam rongga hidung manusia. Apabila berlaku luka kecil, rekahan, atau kerosakan pada kulit, bakteria tersebut mudah memasuki folikel rambut atau kelenjar minyak lalu mencetuskan jangkitan. Akibatnya, kulit menjadi merah, bengkak, panas, bernanah, dan menimbulkan rasa sakit yang berdenyut. Selain daripada jangkitan bakteria, terdapat faktor lain yang boleh meningkatkan risiko seseorang mendapat bisul. Antara faktor tersebut termasuklah penurunan sistem imun badan, penyakit kronik seperti diabetes, serta geseran berterusan pada kulit yang menyebabkan iritasi. Bagi individu yang mempunyai daya tahan tubuh rendah, bisul boleh menjadi lebih serius kerana berpotensi mengundang komplikasi seperti keracunan darah (sepsis) sekiranya tidak dirawat segera. Justeru, rawatan perubatan moden di hospital sangat penting dalam kes-kes tertentu. Namun begitu, bagi individu yang sihat dan tidak mempunyai penyakit serius, bisul biasanya bersifat menular tetapi tidak berbahaya.  Dalam konteks etnoperubatan masyarakat Melayu tradisional, rawatan secara semula jadi telah lama diamalkan untuk mengurangkan kesakitan, mempercepatkan proses masak bisul, dan membantu ia mengecut atau pecah. Kaedah tradisional ini diwarisi secara turun-temurun kerana dianggap lebih selamat, murah, mudah diperoleh, serta memanfaatkan bahan-bahan yang tersedia di sekitar rumah atau kebun. Antara bahan yang sering digunakan dalam merawat bisul secara tradisional termasuklah halia, kapur sireh, minyak semambu, bawang putih, kunyit hidup, minyak jintan, minyak kayu putih, daun semalu, daun sirih, dan madu asli. Kesemua bahan ini merupakan tumbuhan atau hasil semula jadi yang mudah ditemui di sekeliling rumah, kebun, atau pasar tradisional. Penggunaan bahan-bahan tersebut telah diamalkan secara turun-temurun berikutan faktor sejarah dan tradisi masyarakat pada zaman dahulu. Pada ketika itu, akses terhadap hospital dan rawatan moden amat terhad, terutamanya di kawasan pedalaman. Justeru, masyarakat terdahulu lebih cenderung menggunakan sumber alam sebagai kaedah rawatan utama. Amalan ini tidak hanya muncul sebagai jalan penyelesaian praktikal, tetapi turut mencerminkan kebijaksanaan orang lama dalam menyesuaikan diri dengan persekitaran semula jadi. Sehingga kini, walaupun rawatan moden mudah diperoleh, kaedah tradisional ini masih terus dipraktikkan kerana dianggap berkesan. ...

10
-
141

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

19

RAWATAN TRADISIONAL PILIS SELEPAS BERSALIN

Perubatan Tradisional

Rawatan tradisional selepas bersalin merupakan sebahagian daripada amalan perubatan Melayu yang diwarisi turun-temurun dan mempunyai kedudukan istimewa dalam struktur adat berpantang wanita Melayu. Antara rawatan penting ialah penggunaan “Pilis”, iaitu sejenis ramuan herba yang ditumbuk halus dan disapukan pada dahi ibu selepas bersalin. Amalan ini dilakukan secara konsisten, biasanya dua kali sehari selepas mandi untuk sepanjang tempoh berpantang selama 40 hari. Bersama dengan rawatan lain selepas pasca bersalin seperti bertangas, bertungku, param, dan tapel, penggunaan pilis menjadi satu kelengkapan menyeluruh dalam sistem penjagaan ibu nifas, yang bertujuan memulihkan tenaga, mengembalikan kesegaran tubuh, serta melindungi ibu daripada gangguan fizikal dan rohani. Ramuan pilis diperbuat daripada campuran bahan semula jadi yang bersifat perubatan dan kosmetik, ia terdiri daripada pelbagai kategori tumbuhan tropika dalam kategori etnoperubatan nusantara. Jenis dedaunan seperti daun inai, daun pandan, daun dan bunga melur serta serai wangi digunakan kerana sifatnya yang menyegarkan dan beraroma harum. Jenis rempah ratus pula termasuklah buah pala, bunga cengkih, jintan putih dan jintan hitam yang dipercayai berfungsi sebagai anti-radang, pemanas badan, dan penghalang angin. Herba berkhasiat seperti halia, kunyit hidup, dan cekur ditambah bagi tujuan menghangatkan tubuh serta melancarkan peredaran darah. Manakala bahan lain seperti bawang putih, air limau nipis, dan tepung beras berperanan memekatkan ramuan serta menyeimbangkan tekstur pes. Perpaduan bahan ini memperlihatkan pengetahuan perubatan tradisional yang berasaskan keupayaan flora tropika. Dalam konteks sejarahnya, amalan pilis dikaitkan dengan konsep keseimbangan tubuh badan menurut perubatan Melayu lama. Ia dipercayai dapat menghalang “angin” atau unsur sejuk daripada masuk ke dalam tubuh, sekali gus menjaga kesihatan dalaman dan luaran ibu yang baru melahirkan. Ia sering dikaitkan dengan tradisi perubatan masyarakat terdahulu yang berasaskan penggunaan herba tropika sebagai medium pemulihan selepas bersalin. Akar amalan ini turut memperlihatkan pengaruh daripada perubatan Ayurveda India serta rawatan tradisional Jawa yang menekankan penjagaan tubuh wanita selepas bersalin secara menyeluruh merangkumi aspek fizikal, mental, dan spiritual. Sejarah penggunaan pilis ini sangat panjang, diwariskan secara turun-temurun dari generasi ke generasi. Dalam budaya rumpun Melayu dan Nusantara lain, pilis dipercayai memiliki tenaga dan khasiat yang mampu menyeimbangkan keadaan tubuh selepas kehamilan dan persalinan yang menguras tenaga. Lebih-lebih lagi, pada zaman dahulu iaitu ketika masyarakat belum memiliki akses kepada kemudahan perubatan moden atau ubat-ubatan kimia, ramuan herba seperti pilis inilah yang menjadi solusi utama untuk menyokong pemulihan ibu. Bahan-bahan herba yang tersedia secara semula jadi di alam dianggap sebagai anugerah yang boleh dimanfaatkan bagi kesihatan ibu. Selain fungsi perubatan, pilis juga mempunyai dimensi sosial dan budaya yang kukuh bagi masyarakat Melayu. Ia bukan sekadar ramuan herba, tetapi menjadi simbol bahawa seorang wanita sedang berada dalam tempoh berpantang. Kehadiran perletakan pilis pada dahi ibu yang baru melahirkan berfungsi sebagai tanda pengenalan kepada masyarakat bahawa wanita tersebut sedang menjalani rawatan tradisi. Secara tidak langsung, ia mewujudkan kesedaran dan rasa hormat dalam kalangan anggota keluarga dan masyarakat agar lebih prihatin terhadap keadaan kesihatan ibu tersebut. Hal ini memperlihatkan bahawa pilis turut berfungsi sebagai lambang identiti budaya dan simbol disiplin adat dalam konteks penjagaan kesihatan wanita. Dari sudut teori sosiologi, penggunaan pilis dapat difahami sebagai satu bentuk amalan sosial yang lahir daripada interaksi masyarakat Melayu dan diwariskan melalui proses sosialisasi dari satu generasi ke generasi yang lain. Menurut pemikiran Peter L. Berger tentang konstruksi sosial, realiti sosial tidak wujud secara statik, tetapi terbentuk daripada hasil interaksi, penciptaan, dan pengekalan makna bersama. Amalan pilis menjadi contoh nyata bagaimana sesuatu tradisi dipelihara melalui proses eksternalisasi, objektif dan internalisasi. Masyarakat mencipta dan mengekalkan amalan ini sebagai sebahagian daripada sistem penjagaan diri tradisional, menjadikannya sesuatu yang dianggap perlu dan efektif, seterusnya di internalisasi kan sehingga ia menjadi identiti budaya bersama. Melalui proses ini, pilis tidak hanya difahami dari aspek khasiat herba, tetapi juga daripada makna budaya yang lebih luas. Oleh itu, secara objektif, ia menjadikan amalan ini dilihat sebagai satu rawatan sahih yang terbukti berkesan, manakala internalisasi memastikan ibu-ibu yang baru melahirkan akan terus mengikutinya kerana percaya ia adalah cara terbaik untuk menjaga kesihatan selepas bersalin. Amalan ini memperlihatkan bagaimana pengetahuan tradisional terus bertahan dalam dunia moden kerana ia memiliki legitimasi sosial yang kukuh. Oleh itu, dapat disimpulkan bahawa pilis bukan sekadar ramuan kosmetik atau perubatan, tetapi juga simbol identiti dan peradaban masyarakat Melayu serta Nusantara. Ia menggambarkan usaha kolektif komuniti untuk menjaga kesejahteraan wanita selepas bersalin dengan menggabungkan khasiat tumbuhan tropika, pengaruh tradisi nusantara, serta nilai sosial yang diwarisi turun-temurun. Justeru, pilis perlu dilihat bukan sahaja sebagai rawatan tradisional, tetapi juga sebagai warisan budaya yang memperlihatkan kebijaksanaan masyarakat terdahulu dalam menguruskan kesihatan, adat, dan makna hidup. ...

19
-
140

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

8

MEREDAKAN DEMAM

Perubatan Tradisional

Demam merupakan tindak balas semula jadi badan yang berlaku apabila sistem imun bertindak balas terhadap kehadiran jangkitan atau keradangan. Dalam keadaan normal, suhu tubuh manusia dikawal oleh keseimbangan antara proses penjanaan haba dan kehilangan haba. Haba badan dihasilkan melalui proses penjanaan tenaga yang diperlukan untuk pelbagai aktiviti fisiologi, seperti pergerakan otot, di mana hati bertindak sebagai pengeluar utama haba ketika tubuh berada dalam keadaan rehat, manakala otot pula berperanan besar semasa seseorang melakukan aktiviti fizikal atau bersenam. Proses ini turut dipengaruhi oleh hormon dan pusat kawalan suhu di otak yang memastikan suhu badan kekal stabil pada sekitar 37°C. Demam dapat dikesan apabila suhu tubuh meningkat melebihi paras normal. Peningkatan ini boleh disebabkan oleh tiga keadaan utama, iaitu kenaikan titik suhu tetap pada pusat kawalan di otak, peningkatan penghasilan haba dalam tubuh, dan pengurangan proses kehilangan haba. Situasi ini sering berlaku apabila tubuh cuba melawan jangkitan virus, bakteria, atau pendedahan kepada faktor-faktor lain yang mengganggu kestabilan fisiologi. Keadaan demam biasanya disertai dengan simptom seperti sakit kepala, badan terasa lemah, berpeluh berlebihan, menggigil, serta rasa tidak selesa secara keseluruhan. Walaupun perubatan moden menyediakan rawatan yang mudah diperoleh seperti paracetamol untuk mengurangkan demam atau antibiotik bagi melawan jangkitan bakteria, masyarakat Melayu tradisional sejak dahulu kala telah mengamalkan pelbagai petua semula jadi untuk meredakan gejala ini. Kaedah tradisional ini berakar daripada etnoperubatan Melayu yang diwarisi turun-temurun dan dianggap lebih selamat, murah, mudah didapati, serta sarat dengan nilai kearifan lokal. Hal ini khususnya diamalkan oleh masyarakat lampau, terutamanya mereka yang tinggal di kawasan pedalaman atau kampung yang jauh daripada akses rawatan moden, sekali gus menjadikan sumber alam sebagai pilihan utama dalam mengatasi masalah kesihatan. Antara contoh bahan semula jadi yang digunakan termasuklah air rendaman kembang semangkuk (Scaphium macropodum), sejenis buah daripada tumbuhan hutan yang apabila direndam akan mengembang menjadi lendir jernih dan dipercayai membantu menyejukkan badan. Amalan minum air kembang semangkuk ini bukan sahaja popular dalam masyarakat Melayu tetapi juga diamalkan oleh etnik di Sabah dan Sarawak sebagai penawar tradisional menurunkan panas badan. Selain itu, gabungan minuman lemon dan madu asli turut menjadi pilihan kerana khasiatnya dalam menenangkan tekak, memberi tenaga, serta berfungsi sebagai agen detoksifikasi semula jadi. Herba lain yang turut digunakan ialah Astragalus (Astragalus membranaceus), yang terkenal dalam perubatan tradisional Asia kerana khasiatnya meningkatkan daya tahan tubuh, mengurangkan keradangan, serta membantu tubuh melawan jangkitan. Dalam konteks perubatan Melayu, asam jawa (Tamarindus indica) juga sering dijadikan ramuan untuk meredakan demam. Asam jawa biasanya dilumatkan bersama air dan dijadikan minuman atau digunakan sebagai air mandian untuk membantu menyejukkan tubuh secara semula jadi. Kesemua amalan ini menggambarkan betapa masyarakat terdahulu mengadaptasi ilmu perubatan berdasarkan pengalaman, pemerhatian, dan hubungan erat dengan alam sekitar. Walaupun pada masa kini rawatan moden lebih mudah diakses, petua tradisional ini masih dipraktikkan kerana bukan sahaja dilihat berkesan, tetapi juga menjadi warisan budaya dan sebahagian daripada identiti masyarakat Melayu serta etnik lain di Malaysia. ...

8
-
155

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

17

RAWATAN SAKIT TUAN

Perubatan Tradisional

Sakit tuan merujuk kepada penyakit dan masalah fungsi yang berkaitan dengan anggota reproduksi lelaki. Menurut Mohd Ismail Tambi (1995), pakar andrologi terkemuka di Malaysia, sakit tuan didefinisikan sebagai “penyakit dan masalah fungsi yang terdapat pada anggota reproduksi lelaki” yang boleh berlaku pada zakar, buah zakar, kerandut buah zakar, serta anggota lain yang berkaitan. Antara masalah utama yang sering dikaitkan termasuklah mati pucuk, gangguan ereksi, masalah ketegangan zakar, serta ejakulasi pramatang atau lambat. Definisi ini turut diperakui oleh European Association of Urology (EAU) yang menjelaskan bahawa sakit tuan lazimnya berkait dengan “erectile dysfunction dan premature ejaculation” (Wespes et al., 2002). Dari sudut perubatan moden, mati pucuk atau “erectile dysfunction” ditakrifkan sebagai “ketidakupayaan untuk mengekalkan ketegangan zakar bagi tujuan hubungan kelamin sehingga menyebabkan ketidakpuasan kepada penghidap” (Feldman et al., 1994). Ragg (1997) menghuraikan mati pucuk melalui pelbagai keadaan seperti tidak pernah mengalami ketegangan sepanjang hayat; pernah mengalami ketegangan tetapi kini tidak lagi; hanya berlaku ketegangan pada waktu pagi atau ketika bangun tidur; zakar menegang tetapi tidak ketika bersama pasangan; zakar menegang bersama pasangan tetapi tidak meyakinkan atau tidak berpanjangan; dan zakar boleh menegang ketika bersama pasangan tetapi mengambil masa terlalu lama untuk mencapai tahap itu.  Selain itu, ejakulasi pramatang juga dikategorikan sebagai masalah utama sakit tuan. The International Society for Sexual Medicine (ISSM) mentakrifkan keadaan ini sebagai “ketidakupayaan lelaki mengawal ejakulasi, yang selalunya atau hampir selalunya berlaku dalam tempoh 1 minit selepas penetrasi zakar ke dalam faraj, serta kegagalan menangguhkan pancutan yang membawa kepada keresahan, gangguan fikiran, kekecewaan hubungan intim, dan penghindaran aktiviti seksual” (McMahon et al., 2008). Ejakulasi pramatang sering dianggap sebagai bentuk mati pucuk sekunder, yang berpunca sama ada daripada faktor psikogenik (contohnya pengalaman seksual terhad, tahap ghairah tidak stabil, atau faktor psikologi lain) ataupun faktor biologikal seperti penile hypersensitivity (Paick et al., 1998; McMahon et al., 2004). Masalah sakit tuan turut merangkumi isu ketidaksuburan atau kemandulan lelaki, iaitu keadaan apabila sperma gagal untuk membolehkan kehamilan berlaku. Kemandulan ini dianggap lebih serius kerana ia menyentuh aspek kemanusiaan dari segi emosi dan fizikal, memandangkan memperoleh zuriat merupakan aktiviti asas manusia (Mahlstedt, 1985). Inhorn (2004:162) mendefinisikan kemandulan sebagai “kegagalan memperoleh anak selepas setahun atau lebih berusaha, sehingga mengakibatkan ketiadaan anak tanpa rela (involuntary childlessness).” Dari sudut perubatan, kemandulan lelaki boleh berlaku akibat oligospermia (jumlah sperma sedikit), asthenospermia (kualiti sperma lemah), teratospermia (kecacatan morfologi sperma), atau azoospermia (ketiadaan sperma dalam air mani). Walaupun lelaki mandul kadangkala mempunyai fungsi seksual yang normal, stigma sosial tetap menekan kerana ia dilihat gagal memenuhi tanggungjawab menghasilkan keturunan (Inhorn, 2004:163). Secara tradisional, masyarat Melayu tidak menolak kaedah rawatan moden yang berasaskan pendekatan klinikal, namun, mereka percaya bahawa masalah sakit tuan turut ditangani melalui perubatan tradisional Melayu yang telah diamalkan secara turun-temurun dalam masyarakat. Rawatan tradisional ini berakar daripada kefahaman bahawa kesihatan lelaki bukan sahaja berkait dengan aspek fizikal dan biologi, tetapi juga melibatkan keseimbangan tenaga dalaman, semangat, dan hubungan spiritual dengan alam. Oleh itu, perubatan tradisional Melayu menekankan pendekatan yang menyeluruh merangkumi aspek tubuh, jiwa, dan rohani. Terdapat tiga bentuk rawatan utama sakit tuan dalam perubatan tradisional Melayu, iaitu:<div> <ol style="padding-inline-start: 48px;"><li dir="ltr" style="list-style-type: decimal; background-color: transparent; font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-position: normal; font-variant-emoji: normal; vertical-align: baseline;" aria-level="1">Kaedah Urut Batin</li></ol>Urut batin merupakan rawatan manual yang dilakukan oleh pengamal terlatih untuk melancarkan peredaran darah pada zakar dan kawasan sekitar pinggang serta paha. Kaedah ini dipercayai dapat menguatkan otot zakar, meningkatkan aliran tenaga batin, serta memulihkan ketegangan zakar. Dalam budaya Melayu, urut batin bukan sahaja berfungsi sebagai teknik perawatan, tetapi juga sebagai medium pengembalian keyakinan diri lelaki dalam konteks rumah tangga. <ol style="padding-inline-start: 48px;" start="2"><li dir="ltr" style="list-style-type: decimal; background-color: transparent; font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-position: normal; font-variant-emoji: normal; vertical-align: baseline;" aria-level="1">Ubat Tradisional</li></ol>Masyarakat Melayu telah lama menggunakan pelbagai ramuan herba bagi merawat masalah sakit tuan. Antara bahan yang sering digunakan termasuk tongkat ali, akar ubi jaga, halia bara, kacip fatimah, dan daun sirih. Herba-herba ini dipercayai mempunyai sifat afrodisiak, mampu meningkatkan tenaga, serta memperbaiki sistem reproduktif lelaki. Amalan pengambilan ubat tradisional ini diwarisi turun-temurun dan masih mendapat tempat dalam kalangan masyarakat moden, khususnya kerana dianggap lebih semula jadi dan kurang kesan sampingan berbanding ubat kimia. <ol style="padding-inline-start: 48px;" start="3"><li dir="ltr" style="list-style-type: decimal; background-color: transparent; font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-variant-position: normal; font-variant-emoji: normal; vertical-align: baseline;" aria-level="1">Penggunaan Wafak</li></ol>Wafak ialah bentuk rawatan yang berteraskan elemen spiritual, doa, dan ayat-ayat tertentu yang ditulis atau diijazahkan oleh pengamal perubatan tradisional. Ia digunakan dengan keyakinan bahawa masalah sakit tuan bukan sahaja berpunca daripada faktor fizikal, tetapi juga mungkin berkaitan dengan unsur gangguan halus atau ketidakseimbangan rohani. Oleh itu, penggunaan wafak sering dilihat sebagai pelengkap kepada rawatan fizikal seperti urut batin dan ubat herba.Walaupun keberkesanan rawatan tradisional ini sering diperdebatkan dari sudut sains moden, ia tetap menjadi pilihan dalam kalangan masyarakat kerana sifatnya yang diwarisi turun-temurun, dipercayai lebih dekat dengan budaya tempatan, serta dianggap mampu memelihara keseimbangan tubuh dan jiwa. Pada masa yang sama, rawatan tradisional ini juga menjadi simbol kesinambungan warisan ilmu perubatan Melayu yang kaya dengan nilai budaya, spiritual, dan pengalaman empirikal.<div> </div></div><div> </div> ...

17
-
152

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

6

TAPEL/UBAT BARUT

Perubatan Tradisional

Tapel atau dikenali juga sebagai Ubat Barut ialah sejenis ramuan tradisional yang digunakan secara meluas dalam amalan penjagaan ibu selepas bersalin. Ia berbentuk pes atau sapuan yang dikenakan pada bahagian perut sebelum pemakaian bengkung. Rawatan ini telah menjadi sebahagian daripada tradisi masyarakat Melayu sejak turun-temurun, khususnya dalam usaha memulihkan tenaga dalaman dan luaran wanita selepas melalui proses kehamilan dan kelahiran yang mencabar. Sejarah amalan tapel berkait rapat dengan falsafah penjagaan selepas bersalin masyarakat Melayu yang menekankan keseimbangan antara tubuh, emosi, dan tenaga dalaman. Ia dipercayai dapat membantu memulihkan kesihatan fizikal, menguatkan kembali otot yang longgar, serta mengembalikan keyakinan diri wanita. Walaupun berakar daripada tradisi tempatan, tapel mempunyai persamaan dengan rawatan pasca bersalin lain di rantau Asia Tenggara seperti jamu tapel di Indonesia dan herba panas di Thailand, yang sama-sama menggunakan bahan semula jadi sebagai asas perawatan dengan tujuan yang sama. Pada kebiasaanya, ramai pengguna akan keliru tentang tapel, param dan pilis kerana bahan yang digunakan seakan-akan sama. Tetapi, apa yang membezakan tapel dengan rawatan tradisional lain seperti pilis dan param ialah kawasan penggunaannya. Tapel khusus digunakan pada bahagian perut, berfungsi untuk mengecutkan rahim, membuang angin, serta menegangkan kulit perut. Pilis pula ialah ramuan yang disapu di bahagian dahi, biasanya untuk mengelakkan pening, menyejukkan kepala, dan memberi kesegaran kepada mata. Sementara itu, param digunakan pada seluruh tubuh, bertujuan melancarkan peredaran darah, menghangatkan badan, dan mengelakkan rasa lenguh pada otot. Walaupun berbeza fungsi dan lokasi pemakaian, ketiga-tiganya sering digunakan serentak dalam amalan berpantang tradisional. Kebiasaannya, seorang ibu akan disapu pilis di dahi, param pada seluruh badan, dan tapel pada perut sebelum dibengkung. Gabungan rawatan ini memberi kesan menyeluruh yang bermula daripada kepala hingga ke kaki untuk memastikan tubuh kembali segar dan seimbang sepanjang tempoh berpantang. Dari segi ramuan, tapel lazimnya mengandungi bahan-bahan yang lebih ringkas meliputi campuran beras, halia, kunyit, temu kunci, kapur sirih, dan perahan limau nipis. Ada juga variasi yang menambah bahan seperti kayu manis atau kencur untuk meningkatkan rasa hangat dan aroma. Berbeza dengan param yang lebih bertekstur kasar kerana digunakan untuk gosokan badan, ramuan tapel digaul lebih halus dan likat bagi memudahkan sapuan pada kulit perut serta meningkatkan penyerapan ketika dilapisi dengan bengkung. Kelebihan tapel bukan sahaja dari aspek perubatan tetapi juga kecantikan. Ia dipercayai dapat mengempiskan perut, menegangkan kulit yang kendur, mengurangkan kesan regangan (stretch mark), serta memperbaiki tekstur kulit. Sifat pemanas daripada halia dan kunyit mempercepatkan pengecutan rahim, manakala limau nipis dan kapur sirih membantu memperbaiki elastik kulit perut. Ini menjadikan tapel sebagai rawatan yang penting bagi mengembalikan bentuk tubuh dan keyakinan diri ibu selepas bersalin. Dari segi pelaksanaannya pula, tapel biasanya digunakan secara konsisten sepanjang tempoh berpantang (40–44 hari). Ia disapu selepas mandi, kemudian dibalut dengan kain bengkung untuk mengekalkan kehangatan dan menahan ramuan daripada mengotorkan pakaian. Sokongan bengkung ini turut membantu membentuk semula otot perut dan pinggang. Namun, bagi ibu yang bersalin melalui pembedahan Caesarean, penggunaan tapel memerlukan perhatian khusus dengan nasihat doktor dengan nasihat doktor. Ia hanya disarankan selepas luka benar-benar kering yang biasanya selepas dua minggu pasca bersalin. Walaupun begitu, penggunaan tapel ini masih dikira selamat dan telah menjadi salah satu proses wajib untuk tempoh berpantang wanita-wanita di Malaysia. Situasi ini telah membawa nilai tapel atau ubat barut sebagai sebahagian daripada kearifan tempatan masyarakat Melayu dalam merawat dan memulihkan ibu selepas bersalin. Amalan ini bukan sahaja menekankan aspek kesihatan fizikal, tetapi juga kesejahteraan emosi dan kecantikan, menjadikannya warisan budaya yang terus diamalkan hingga kini.<ol><li> </li></ol> ...

6
-
145

fghgfhfdhfh

7

BERTUNGKU

Perubatan Tradisional

Bertungku merupakan salah satu bentuk rawatan tradisional Melayu yang masih diamalkan sehingga hari ini, khususnya dalam kalangan wanita selepas bersalin. Tradisi ini telah diwarisi turun-temurun sejak ratusan tahun lalu dan menjadi sebahagian daripada amalan penjagaan kesihatan tradisional yang berfungsi memulihkan tenaga, melancarkan peredaran darah, serta membantu proses pengecutan rahim. Dalam konteks masyarakat Melayu, amalan bertungku bukan sahaja dilihat sebagai kaedah perawatan fizikal, tetapi juga melambangkan kesinambungan ilmu perubatan warisan yang berakar dalam budaya dan kepercayaan masyarakat. Walaupun lebih sinonim dengan tempoh berpantang, amalan ini tidak terbatas kepada wanita sahaja, bahkan turut diamalkan oleh lelaki atau sesiapa sahaja yang mengalami masalah kesihatan tertentu seperti lenguh otot, sakit sendi, dan kembung perut. Dalam tradisi penjagaan ibu selepas bersalin, bertungku lazimnya dilakukan selepas bertangas dan proses membersihkan diri. Hal ini menunjukkan bahawa bertungku merupakan sebahagian daripada rangkaian amalan perawatan diri yang lebih luas dan sistematik dalam perubatan tradisional Melayu. Prosesnya bermula dengan penyediaan tungku, iaitu sebiji batu sungai atau batu pejal bersaiz sederhana yang dipanaskan terlebih dahulu. Setelah cukup panas, batu tersebut dibalut dengan kain tebal atau dilapisi dengan helaian daun herba tertentu, sebelum diulitkan pada anggota tubuh, khususnya di bahagian perut. Dari segi praktiknya, amalan ini dipercayai dapat menghindarkan kulit perut dan bahagian tubuh lain daripada menggeleber atau berkedut, selain mengurangkan rasa sakit akibat pengecutan rahim selepas melahirkan. Dengan meletakkan tungku panas pada bahagian tertentu tubuh, rasa tidak selesa dan kesakitan dapat dikurangkan, sekali gus mempercepatkan proses pemulihan. Sejarah dan falsafah amalan bertungku pula berkait rapat dengan konsep keseimbangan unsur panas dan sejuk yang menjadi teras dalam perubatan tradisional Melayu. Konsep ini selari dengan falsafah perubatan Yunani dan Ayurveda yang menekankan keseimbangan humor tubuh sebagai asas kesihatan. Dalam masyarakat Melayu, panas dilihat sebagai tenaga yang mampu mengimbangi unsur sejuk dalam tubuh yang sering dikaitkan dengan kelemahan, penyakit, atau kelesuan. Oleh itu, bertungku bukan sekadar rawatan praktikal berasaskan haba, tetapi juga mengandungi makna simbolik dalam usaha mengembalikan harmoni tubuh dan semangat manusia. Amalan ini dapat dianggap sebagai sejenis fisioterapi tradisional berasaskan haba yang terbukti membantu merangsang peredaran darah, mempercepatkan penyembuhan, dan meningkatkan keselesaan tubuh. Seiring dengan perkembangan zaman, fungsi bertungku turut berkembang melampaui rawatan selepas bersalin. Kini, ia diamalkan untuk tujuan kesihatan umum, terutamanya bagi melegakan otot yang tegang, membuang angin dalam badan, melancarkan aliran darah, serta menyegarkan tubuh yang lesu. Sesetengah wanita turut mengamalkan bertungku sebagai kaedah tradisional untuk mengurangkan senggugut atau ketidakselesaan semasa haid. Perkembangan fungsi ini membuktikan bahawa bertungku telah menyesuaikan dirinya dengan keperluan kesihatan masyarakat kontemporari, sekali gus mengekalkan relevansinya dalam dunia moden. Selain itu, jenis tungku yang digunakan dalam amalan ini turut mengalami variasi. Bentuk paling tradisional ialah tungku batu sungai, yang dianggap lebih berkesan kerana dapat mengekalkan kehangatan untuk tempoh yang lebih lama serta dipercayai mampu menyerap khasiat daripada herba yang dibalut bersamanya. Dalam konteks perkhidmatan berpantang moden, penggunaan tungku besi semakin meluas kerana lebih praktikal dan mudah dikendalikan. Malah, terdapat juga inovasi baharu di mana tungku moden dilengkapi dengan fungsi tambahan seperti aromaterapi bagi meningkatkan keberkesanan rawatan. Evolusi ini menunjukkan bahawa meskipun bertungku berasal daripada tradisi lama, ia tetap mampu berkembang dan menyesuaikan diri dengan kehendak serta gaya hidup masyarakat masa kini tanpa menjejaskan nilai asalnya sebagai warisan perubatan tradisional. <span style="font-size:11pt;font-family:Arial,sans-serif;color:#000000;background-color:transparent;font-weight:400;font-style:normal;font-variant:normal;text-decoration:none;vertical-align:baseline;white-space:pre;white-space:pre-wrap;"> ...

7
-
147

Fakulti Muzik dan Seni Persembahan, Universiti ...

6

MAJUN

Perubatan Tradisional

Majun merupakan salah satu bentuk ubat tradisional Melayu yang tergolong dalam kategori jamu, iaitu ramuan herba yang digunakan untuk tujuan kesihatan, kecergasan, dan pemulihan tubuh. Istilah majun dipercayai berasal daripada bahasa Arab, iaitu “ma‘jun” yang bermaksud “adunan” atau “campuran”. Dalam konteks perubatan tradisional masyarakat Melayu, ia merujuk kepada campuran bahan-bahan herba, rempah ratus, akar kayu, dan madu yang diuli menjadi satu adunan untuk dimakan atau dijadikan ramuan pemulih badan. Sejarah Majun dikaitkan dengan amalan perubatan Arab yang tersebar ke Alam Melayu melalui pedagang, ulama, dan tabib sejak abad ke-13. Ilmu pengubatan tradisional ini kemudiannya disesuaikan dengan herba tempatan dan falsafah perubatan Melayu yang menekankan keseimbangan tubuh, roh, dan persekitaran. Pada zaman dahulu, Majun sering dihasilkan oleh tabib, bidan, atau pengamal perubatan kampung, dan diberikan kepada pesakit sebagai ikhtiar merawat pelbagai penyakit. Majun juga dikenali sebagai ramuan tradisional untuk meningkatkan tenaga lelaki, menguatkan batin, merawat senggugut, dan mengembalikan kesihatan wanita selepas bersalin. Kini, majun masih diamalkan dalam bentuk moden dan dikomersialkan dalam industri herba tempatan, menjadikannya sebahagian daripada warisan perubatan tradisional Malaysia. ...

6
-
164

Senarai Seni Budaya

Senarai Keseluruhan seni budaya merangkumi semua kategori dan negeri

Keputusan Carian : [Perubatan Tradisional] 15

MELEGAKAN SAKIT GIGI

KITAB TIB

RAWATAN KAYAP

PARAM – PETUA TRADISI AMALAN BERPANTANG SELEPAS BERSALIN

UBAT PERIUK

MERAWAT BISUL

RAWATAN TRADISIONAL PILIS SELEPAS BERSALIN

MEREDAKAN DEMAM

RAWATAN SAKIT TUAN

TAPEL/UBAT BARUT

BERTUNGKU

MAJUN

Selamat Datang Ke Portal Pemetaan Budaya

Gerbang Informasi Seni Budaya

Ada Soalan?

Senarai Seni Budaya

Senarai Keseluruhan seni budaya merangkumi semua kategori dan negeri

Keputusan Carian : [Perubatan Tradisional] 15

Selamat Datang Ke Portal Pemetaan Budaya

Gerbang Informasi Seni Budaya

Ada Soalan?

Listing Title