Maklumat Seni Budaya

Gerbang Maklumat Seni Budaya

Selami dunia seni dan budaya yang penuh warna-warni! Dari warisan tradisional hingga karya kontemporari, temui keunikan yang mencerminkan identiti dan jati diri bangsa

Terokai Seni Budaya

Gerbang Utama Seni BudayaGerbang Maklumat

AYAM BUAH KELUAK

Makanan Tradisional

Gambar

1

Video

tiada

Pelawat Hari ini

2

Jumlah Pelawat

9

Pengenalan dan sejarah

Ayam Buah Keluak ialah makanan popular yang menjadi tradisi dan simbol masakan masyarakat Peranakan (Baba Nyonya). Ia adalah contoh terbaik masakan Nyonya, yang pada asasnya berasaskan teknik masakan masyarakat Cina tetapi disesuaikan dengan selera pedas dan berempah kaum Melayu.

Bahan utama dan paling penting dalam hidangan ini ialah buah keluak, juga dikenali sebagai kacang hitam Indonesia. Buah ini berasal daripada pokok kepayang (Pangium edule) yang tumbuh di Malaysia dan Indonesia. Keunikan buah ini ialah ia sangat beracun jika dimakan mentah. Ia mesti melalui proses penyediaan yang sangat rumit dan memakan masa termasuk direndam dan direbus selama berhari-hari, seperti dalam resepi, direndam 7 hari untuk menyingkirkan toksin. Proses ini menunjukkan kearifan tradisional masyarakat Peranakan.

Ramuan utama kedua dalam hidangan ini adalah sos masam pedas yang kaya. Sos ini dibuat daripada gabungan bahan kisar yang ditumis, dan kemudian digabungkan dengan air asam jawa untuk rasa masamnya. Hidangan ini menggabungkan rasa kacang yang unik dengan kuah rempah yang pekat dan berperisa.

Fungsi dan Peranan

Memandangkan proses penyediaan buah keluak yang sangat rumit, lama, dan memerlukan kemahiran tinggi, Ayam Buah Keluak bukanlah hidangan harian. Ia dianggap sebagai hidangan mewah dan menjadi penanda status sosial serta kemahiran seorang tukang masak Nyonya. Ia sering menjadi kebanggaan tuan rumah apabila dihidangkan.

Oleh itu, ia lazimnya dihidangkan pada majlis-majlis penting dan istimewa, terutamanya semasa sambutan Tahun Baru Cina dan majlis-majlis perjumpaan keluarga yang besar dalam komuniti Peranakan. Rasa buah keluak yang kompleks dan tidak dapat ditiru ini menjadikannya salah satu hidangan paling ikonik dalam masakan Nyonya. Setiap keluarga Peranakan selalunya memiliki resepi tersendiri dengan citarasa unik mereka.

Busana/ Aksesori

Peralatan/ Bahan-Bahan

Ayam
Buah keluak
Serai
Asam jawa
Serbuk pati ayam
Garam
Gula
Air

Bahan-bahan kisar

Cili kering
Bawang merah
Bawang putih
Belacan
Kunyit hidup
Serai (dihiris halus)
Lengkuas

Kaedah / Cara Penyediaan/ Cara Persembahan

Buah keluak mentah mesti dicuci bersih dan direndam selama 7 hari kemudian air rendaman perlu digantikan dengan yang baharu setiap hari. Buah keluak kemudian direbus pada hari ketujuh selama sejam sebelum mulut buah keluak dibuka.

Panaskan satu senduk minyak masak dalam kuali
Masukkan 2 batang serai
Tumis bahan yang telah dikisar sehingga pecah minyak dan berbau wangi
Masukkan buah keluak dalam tumisan dan masak sebati selama 2 minit
Masukkan ayam yang telah dipotong dan gaul sehingga ayam separuh masak.
Masukkan air asam jawa.
Masukkan air hingga menutupi ayam
Kuah hampir pekat masukkan garam, gula dan serbuk pati ayam mengikut citarasa
Gaul hingga ayam empuk dan masak.

Tokoh dan Pencapaian

Sumber Rujukan

Bahan Bacaan

Singaporean Malaysian Recipes. (n.d.). Ayam Buah Keluak | Nyonya Prawn and Chicken in Black Nut Sauce. Diakses pada 1 November 2025, daripada https://www.singaporeanmalaysianrecipes.com/ayam-buak-keluak/

Mah, K. (2024). Eat-drink: For home style Nyonya dishes such as ‘ayam buah keluak’ and ‘babi pongteh’, drop by Lin Neo Delight in Melaka. https://www.malaymail.com/news/eat-drink/2024/11/23/for-home-style-nyonya-dishes-such-as-ayam-buah-keluak-and-babi-pongteh-drop-by-lin-neo-delight-in-melaka/157729

Informan

Thomas Tan Chai Eng. Dua 2 Bibik Melaka, No.82, Lorong Tun Fatimah, Durian Daun, 75400, Melaka. (+60 12-2525351)

Hamidah Food Industry (Mamamidah). KM 15, Bukit Dodol, 77300, Umbai, Melaka. (+60 12-9169505)