Foto 1: Bertangas

Sumber: Harian Metro.com

Bertangas merupakan salah satu amalan tradisional masyarakat Melayu yang diwarisi sejak turun-temurun, khususnya dalam kalangan wanita. Ia merujuk kepada rawatan berbentuk wap herba yang digunakan untuk menjaga kesihatan dalaman dan luaran tubuh badan yang disebut sebagai “mandi wap herba”, iaitu proses memanaskan bahagian sulit wanita menggunakan wap daripada rebusan herba tertentu untuk tujuan pembersihan faraj dan rahim, melancarkan peredaran darah, mengelakkan kegatalan, serta menjaga kesihatan faraj secara keseluruhan. Amalan ini sering dilakukan oleh wanita selepas bersalin sebagai sebahagian daripada proses pemulihan (pantang). Namun selain daripada fungsi tersebut, ia juga diamalkan oleh wanita pada masa lain seperti sebagai persediaan perkahwinan atau terapi kesihatan berkala.

Selain menjadi sebahagian daripada tradisi masyarakat Melayu, amalan bertangas turut ditemui dalam budaya masyarakat lain khususnya di pelosok nusantara meliputi  Indonesia, Thailand, Vietnam dan Brunei. Amalan ini menunjukkan hubungan erat etnoperubatan di nusantara yang saling berkaitan antara satu sama lain. Di negara Barat pula, ia semakin popular dan disebut sebagai “vaginal steaming”, walaupun masih terdapat perdebatan dari sudut sains moden mengenai keberkesanannya. Hal ini menunjukkan bahawa bertangas bukan sahaja sebahagian daripada warisan tempatan, tetapi juga sebahagian daripada amalan penjagaan kesihatan wanita yang bersifat sejagat.

Sejarah bertangas tidak dapat dipisahkan daripada tradisi perubatan Melayu lama yang menekankan keseimbangan antara tubuh, jiwa, dan alam semula jadi. Dalam masyarakat tradisional, terutama di kampung-kampung Melayu, bertangas dianggap wajib bagi ibu selepas bersalin. Amalan ini diyakini dapat membantu mengecutkan rahim, memulihkan tenaga dalaman, serta mengelakkan masalah angin dalam badan.

Menurut cerita lisan dan catatan sejarah tradisional, amalan bertangas telah diamalkan sejak zaman kerajaan-kerajaan Melayu awal. Wanita-wanita istana dikatakan menjalani rawatan bertangas sebagai sebahagian daripada penjagaan kecantikan dan kesihatan diri, khususnya bagi mengekalkan kesegaran tubuh, meningkatkan keyakinan, serta menjaga keharmonian rumah tangga. Ia biasanya digabungkan dengan rawatan tradisional lain seperti berurut, berpantang makanan, dan penggunaan minyak urut herba.

Selain itu, bertangas mencerminkan kebijaksanaan etnoperubatan Melayu, iaitu penggunaan tumbuhan tempatan sebagai sumber penyembuhan. Daun sirih, kunyit hidup, halia, serai wangi, manjakani, akar kayu dan rempah ratus lain bukan sahaja digunakan dalam masakan, tetapi juga berfungsi sebagai ubat tradisional yang dipercayai mempunyai khasiat antiseptik, antibakteria dan penghangat badan. Maka, bertangas bukan sekadar rawatan tubuh, tetapi juga manifestasi pengetahuan herba tradisional yang diwarisi turun-temurun.

Justeru itu, amalan bertangas bukan sahaja mencerminkan keunikan perubatan tradisional Melayu, tetapi juga menjadi simbol kesinambungan ilmu turun-temurun yang berpaksikan penggunaan herba semula jadi. Keberadaannya dalam pelbagai budaya di rantau Nusantara serta pengaruhnya yang meluas hingga ke dunia moden menunjukkan bahawa bertangas memiliki nilai warisan yang tinggi, di samping terus relevan sebagai kaedah penjagaan kesihatan wanita. Dengan itu, ia wajar dipelihara dan dipraktikkan secara berhemah agar khasiatnya dapat dimanfaatkan tanpa mengabaikan aspek keselamatan dan kesesuaian dengan perkembangan sains kesihatan masa kini.

Bertangas merupakan salah satu amalan tradisional masyarakat Melayu yang diwarisi sejak turun-temurun, khususnya dalam kalangan wanita. Ia merujuk kepada rawatan berbentuk wap herba yang digunakan untuk menjaga kesihatan dalaman dan luaran tubuh badan yang disebut sebagai “mandi wap herba”, iaitu proses memanaskan bahagian sulit wanita menggunakan wap daripada rebusan herba tertentu untuk tujuan pembersihan faraj dan rahim, melancarkan peredaran darah, mengelakkan kegatalan, serta menjaga kesihatan faraj secara keseluruhan. Amalan ini sering dilakukan oleh wanita selepas bersalin sebagai sebahagian daripada proses pemulihan (pantang). Namun selain daripada fungsi tersebut, ia juga diamalkan oleh wanita pada masa lain seperti sebagai persediaan perkahwinan atau terapi kesihatan berkala.

Selain menjadi sebahagian daripada tradisi masyarakat Melayu, amalan bertangas turut ditemui dalam budaya masyarakat lain khususnya di pelosok nusantara meliputi  Indonesia, Thailand, Vietnam dan Brunei. Amalan ini menunjukkan hubungan erat etnoperubatan di nusantara yang saling berkaitan antara satu sama lain. Di negara Barat pula, ia semakin popular dan disebut sebagai “vaginal steaming”, walaupun masih terdapat perdebatan dari sudut sains moden mengenai keberkesanannya. Hal ini menunjukkan bahawa bertangas bukan sahaja sebahagian daripada warisan tempatan, tetapi juga sebahagian daripada amalan penjagaan kesihatan wanita yang bersifat sejagat.

Sejarah bertangas tidak dapat dipisahkan daripada tradisi perubatan Melayu lama yang menekankan keseimbangan antara tubuh, jiwa, dan alam semula jadi. Dalam masyarakat tradisional, terutama di kampung-kampung Melayu, bertangas dianggap wajib bagi ibu selepas bersalin. Amalan ini diyakini dapat membantu mengecutkan rahim, memulihkan tenaga dalaman, serta mengelakkan masalah angin dalam badan.

Menurut cerita lisan dan catatan sejarah tradisional, amalan bertangas telah diamalkan sejak zaman kerajaan-kerajaan Melayu awal. Wanita-wanita istana dikatakan menjalani rawatan bertangas sebagai sebahagian daripada penjagaan kecantikan dan kesihatan diri, khususnya bagi mengekalkan kesegaran tubuh, meningkatkan keyakinan, serta menjaga keharmonian rumah tangga. Ia biasanya digabungkan dengan rawatan tradisional lain seperti berurut, berpantang makanan, dan penggunaan minyak urut herba.

Selain itu, bertangas mencerminkan kebijaksanaan etnoperubatan Melayu, iaitu penggunaan tumbuhan tempatan sebagai sumber penyembuhan. Daun sirih, kunyit hidup, halia, serai wangi, manjakani, akar kayu dan rempah ratus lain bukan sahaja digunakan dalam masakan, tetapi juga berfungsi sebagai ubat tradisional yang dipercayai mempunyai khasiat antiseptik, antibakteria dan penghangat badan. Maka, bertangas bukan sekadar rawatan tubuh, tetapi juga manifestasi pengetahuan herba tradisional yang diwarisi turun-temurun.

Justeru itu, amalan bertangas bukan sahaja mencerminkan keunikan perubatan tradisional Melayu, tetapi juga menjadi simbol kesinambungan ilmu turun-temurun yang berpaksikan penggunaan herba semula jadi. Keberadaannya dalam pelbagai budaya di rantau Nusantara serta pengaruhnya yang meluas hingga ke dunia moden menunjukkan bahawa bertangas memiliki nilai warisan yang tinggi, di samping terus relevan sebagai kaedah penjagaan kesihatan wanita. Dengan itu, ia wajar dipelihara dan dipraktikkan secara berhemah agar khasiatnya dapat dimanfaatkan tanpa mengabaikan aspek keselamatan dan kesesuaian dengan perkembangan sains kesihatan masa kini.